Browse By

Dünyevi Zevkler Bahçesi ve Popodaki Müzik

 

Dünyevi Zevkler Bahçesi , Hollandalı ressam Hieronymus Bosch’un 1503 ve 1504 yılları arasında (40-50’li yaşlarında) yaptığı bir tablodur. Sanatçının yaptığı en canlı,popüler ve ayrıntılı eseri olarak kabul edilir. Eser bir triptiktir. Yani yan yana 3 resmin oluşturduğu hareketli bir panodur. Menteşe ile birbirine tutturulan yan tablolar ortadaki tablonun üzerini kapatabilecek şekilde ayarlanır. Tablo 1939’dan beri Madrid’deki Prado Müzesi’nde bulunmaktadır.

Tablonun Kapalı Hali

Kapalı Hali

Kapalı Hali

Tablonun kapalı halinde dünya kristal bir küre olarak resmedilir. Resimdeki dünya  yaratılış evresindedir ve sol üstte dünyayı yaratmakta olan tanrı vardır. Üstteki yazıda ise İncil’den bir alıntı olan, ” O konuştu ve oldu, O emretti ve durdu ” yazar.

İç Kısım

Dünyevi Zevkler Bahçesi

Dünyevi Zevkler Bahçesi

Cennet, fantastik bir dünya ve cehennem. Bazı sanat tarihçilerine göre bu resimler kronolojik olarak tasarlanmış ve  hayatın cazibelerine karşı koymakla ilgili didaktik bir eser olarak düşünülmüştür.  Fakat bazı sanat tarihçileri ve eleştirmenler ise ortadaki tasvirin kaybedilmiş cennet olduğunu öne sürmüştür. 

Sol panel:

Soldaki cennet panelinde ana figürler Tanrı, Adem ve Havva’dır. Tanrı burada Adem ve Havva’yı tanıştırır. Bu da bir bakıma ilişkilerinin kutsandığı anlamına gelir. Arkalarında bulunan ejderha ağacı ise sonsuzluğu temsil eder. Bu betimlemede dikkat çeken şey Tanrı’nın genel görüşe göre çok genç olması ve hatta İsa’ya çok benzemesi. Bu betimlemeyle ilgili bir görüş ise kapalı devre fikri. Tanrı Havva’nın elini tutarken aynı zamanda ilişkiyi onayladığını gösterir diğer eliyle. Fakat yeni uyanmış olan Adem de ayaklarıyla Tanrı’nın ayaklarına dokunur. Yani ilahi gücün ve ışığın yayılabileceği kapalı bir devre oluştururlar aralarında. Ayrıca bazı eleştirmenlere göre Adem’in bakışlarının sebebi Tanrı’yı görmenin getirdiği şaşkınlık iken bazılarına göre Havva’ya karşı duyduğu şehvet hisleridir ki bu da insanların yaratıldığı andan itibaren ilk günahı işlemeye meyilli olduğunu gösterir.

Bazı ortaçağ inanışlarına göre Adem ve Havva aslında ilk günahı işlemeden de cinsel birliktelik yaşıyorlardı; fakat ilk günah yasak meyvenin yenmesinden sonra üreme amacının dışında cinselliği tatmaları sonucun işlenmişti. Bu ilk günaha dair göndermelerden biri olan ağaca dolanmış yılan da resmin sağında görünmektedir.

Arka planda ise çeşitli taş ve organik malzemeden yapılmış bir manzara vardır. Ayrıca o dönemdeki Avrupalıların oldukça yabancı sayacağı çeşitli egzotik hayvanlar (bir zürafa, bir fil ve avını öldürmüş bir aslan) ile doludur. Ön plandaki çukurdan kuşlar ve çeşitli başka hayal ürünü hayvanlar çıkmaktadır. Kuş kanatlarına sahip balık ve insan ellerine sahip kitap okuyan ördek ilginç yaratıklardan bazılarıdır. Bu hayal ürünü yaratıklarla birlikte fil ve zürafa gibi gerçekçi egzotik hayvanların görüntüleri de Bosch‘un karşılaştığı çeşitli gezi kitaplarındaki el çizimlerinden gelmektedir.

Orta Panel:

Tablonun adını da aldığı, özü; Dünyevi Zevkler Bahçesi.  Sol panelle aynı ufuk çizgisine sahip ve benzer iki havuzdan oluşur bu da iki tablo arasında zaman bağlantısı olduğunu gösterir. Bu kısım bol bol kadın, erkek, hayvan,meyve doludur ne cennet tablosuna benzer ne de gerçek dünya kavramına. Ayrıca bol bol şehvet betimlemesi yapılmaktan da kaçınılmamıştır.

Dünyevi Zevkler Bahçesi

Dünyevi Zevkler Bahçesi

Orta paneldeki çok sayıdaki insan figürü yer yer cinsel hazlar aldıkları, kendi kendilerine eğlendikleri, hayvanlarla oynadıkları ve doğayla bütünleştikleri türlü aktivitelerde aslında masumane ve bencilce eğlenmektedir. Geri planın ortasındaki büyük mavi kürenin içinde görünen bir adam partnerinin cinsel organını okşarken hemen yanlarında bir çıplak kalça görünür. Kürenin bulunduğu nehirde kocaman bir kırık yumurtaya girmeye çalışan çok sayıda figür görünürken, farklı renkte (beyaz ve zenci görünümlü) aşıklar, deniz kızı görünümlü yaratıklar, bir çileğin etrafında toplanmış oturan bir grup gibi inceledikçe seyirciyi daha da hayrete bırakın çok sayıda şaşırtıcı figür gözlemlenebilir.

Panelin bir çok kısmında gruplar halinde beyaz ve siyah derili insanlar ile vücutları kahverengi tüylerle kaplı insanlar bir arada yer alırlar. Bu ilginç betimlemenin sembolik anlamının ilkel insanlığa mı işaret ettiği, yoksa modern uygarlığa bir alternatifi mi gösterdiği kesinleştirilememiştir.

Detay

Detay

 

Sağ alt köşede resimdeki tek giysili figür olan adam görünür. Diğer figürlerden farklı olarak boğazına kadar kapalı giyinmiş olan bu adam figürü, diğer figürler gibi açık renkli saçlı değil, koyu kahverengi saçlıdır ve idealize olarak çizilmiş bir yüzü yoktur. Hemen önünde yere dirseğini koymuş, elinde bir elma tutan yeni tüylerle kaplı bir kadını işaret etmektedir. Ağzı kapatılmış bu kadın figürü  sanki bir sır söyleyecekmiş de susturulmuş gibi görünürken bu iki figürün yine Adem ve Havva olması olasılığı üzerine yorumlar yapılmıştır.

Bazı sanat tarihçilerine göre bu orta panel  yıkım ve çöküşten önceki geçici ve eğlendirici yozlaşmayı gösteren bir alegoridir. Bu tuhaf eğlenceler ve cinsellik içinde kaybolmuş figürler aslında kendilerini bekleyen cehennem azabından habersiz şekilde yozlaşmakta ve günah işlemektedirler. Öte yandan çocuklar ve yaşlılardan arındırılmış bu insanlar topluluğu sonu ve amacı olmayan bir yaşama dair de bir yansıma sunar. Adem ve Havva‘nın Cennet‘den kovulduktan sonra Dünya üzerinde çocukları olduğu düşünülürse, bu orta panelin Adem ve Havva’nın (dolayısı ile insanlığın)  Cennet’te kovulmadan devam ettikleri bir yaşama gönderme yaptığı da düşünülebilir.

Sanat tarihçileri orta paneli iki şekilde yorumluyorlar.  İlk görüş, orta panelin cennetin dünya üzerinde bir devamı olduğu şeklinde… İkincisi ise, şehvet içindeki günahkar insanların cehennem azabından habersiz bir şekilde yozlaşarak yaşaması..
Sağ Panel:
Cehennem- Sağ Bölüm

Cehennem- Sağ Bölüm

Ressamın hayal gücünün zirve yaptığı bölümdür. Karanlık temayla işlenen bölüm olağanüstü güzellikte ve detayda yaratıklar içerir. Ve önceki bölümdeki şehvet duygusunun yerini bir utanma duygusu almıştır. Bu alan yanan şehirler, işkence odaları, savaş, cehennem zebanileri, mutasyonu uğramış insan yiyen yaratıklar gibi çeşitli nahoş görüntülerle doludur.  Geri plandaki yanan ve patlayan dağ görünümleri ile birlikte büyük bir savaş görünümü yansıtılmıştır. Kalabalık ordular gibi görünen işkenceciler bir köprüyü geçmekte ve çeşitli yerlere ve insanlara saldırıp yakıp yıkmaktadırlar. Alevlerin etkisi ile geri plandaki nehir kan rengine bürünmüştür. Orta kısımlarda alev çukuruna itilen ve yanan bir fenerin içine tıkıştırılan insanlar görülebilir. Ön planda daha ilginç görünümlü figürler çeşitli işkencelere ön ayak olmaktadır.  “Müzisyenlerin Cehennemi” olarak adlandırılabilecek bir kısımda lavta ve arpa çarmıha gerilmiş gibi asılmış figürler , bir insanın kalçasına yazılmış notalara bakarak şarkı söyleyen bir koro grubu, müzik ve eğlencenin günahkarlığını vurgular niteliktedir. Hemen ön plandaki kalabalık arasında seçilen tavla, zar ve iskambil kağıtları gibi nesneler kumar ve çeşitli oyunlara dair günahların cezalarının verilişini yansıtır. 
Sağ Bölüm Detay

Sağ Bölüm Detay

Eserin odak noktası, kırılmış bir yumurta kabuğunu andıran gövdesini, yaşlı ağaçlardan oluşan bacaklar üzerinde taşıyan “Ağaç Adam“dır. Adamın kafasının üzerinde taşıdığı disk üzerinde iç organları çağrıştıran bir  tulum görünümlü yaratık görünür. Celat görünümlü bir gri figürün merdiven dayayarak çıktığı gövdesinde ise bir taverna içinde oturan eğlenen insanlar yer almaktadır. Ağaç-adamın yüzü efkar ve pişmanlık ile dolu gibi görünmektedir.Bosch’un kendi portresi de olabileceği düşünülen bu yüz belki de ressamın kendi sıradışı hayal dünyasına attığı imzasıdır. Ön planda sağda görünen kuş kafalı yaratık bir yandan insanlarla beslenirken oturduğu tahtın alt kısmında da onları şeffaf baloncuklar içinde de aşağıdaki çukura boşaltmaktadır. Kafasındaki ters dönmüş kazanı bir taç gibi taşıyan bu figür “Cehennemin Prensi” olarak da adlandırılır. Eserde çeşitli ölümcül günahlar ayrı ayrı cezalandırmatadır. Gurur, prensin tahtı altında uzanan kadının bir zebaninin kalçasındaki aynada kendi aksini görmesi ile; öfke,ağaç-adamın hemen sağında kurtlar tarafından yenen şövalye ile; tembellik, prensin sağında yatağında yatarken şeytanlar tarafından ziyaret edilen adamla;  sahtekarlık ise ön plandaki tavşan tarafından yönlendirilen işkenceci grupla gösterilmiştir. Ortaçağ’da günahın özü ve erdemin kaybedilişinin yegane sahibi sayılan şehvet ve cinsellik, eserin genelinde günaha teşvik edici ve sonunda cezalandırmaya sebep yaratıcı olarak sunulmaktadır.
Notalar

Notalar

Bu bölümdeki en muazzam detay ise 500 yıllık tabloda yeni keşfedilen birşey. Bosch’un eser içinde eser yapması, adeta eserception yaratması.  Amelia isimli bir üniversite öğrencisi tarafından fark edilen detayda  bir günahkarın poposuna yazılı notalar görüyoruz.  Tuhaf şeylere dair bir blog“ un sahibi olan Amelia, arkadaşı Luki ile birlikte  Dünyevi Zevkler Bahçesini   incelerken, bu sürreal triptik tabloda, karakterlerden birinin parmağıyla da gösterdiği gibi bir kişinin poposuna yazılmış notaları keşfeder. Gregoryen ilahilere dair bildiklerinden yola çıkan Amelia notaları gerçeğe dökünce  de ortaya böyle bir melodi çıkar:

Vikipedi için buraya tıklayın.

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir